زردي نوزادي

بيشتر از نيمي از نوزادان پس از بدنيا آمدن دچار درجاتي از زردي ميشوند . اين زردي در پوست و سفيدي چشم معمولا” در طي هفته اول تولد پيدا شده و شكل و رنگ خاصي به نوزاد ميدهد . اين حالت را زردي نوزادان ناميده اند . در بسياري از موارد اين زردي طبيعي بوده و پس از چند روز از بين ميرود و نشان دهنده بيماري مهمي نمي باشد . علت زردي در نوزادان افزايش يك ماده رنگي زرد مايل به سبز بنام بيلي روبين در خون ميباشد . اين ماده رنگي بعلت تخريب طبيعي گلبولهاي قرمز در بدن ايجاد شده و كبد اين ماده را از خون برداشت كرده و پس از تغييراتي درآن ، اين ماده توسط كليه ها و با ادراردفع شده و قسمتي از آن نيز از راه صفرا با مدفوع دفع ميشود . اگر كبد قدرت برداشت و تغيير شكل اين ماده رنگي را نداشته باشد يا از توانايي كبد كاسته شده باشد، ميزان اين ماده رنگي زرد در خون افزايش پيدا كرده و درتمامي نسج هاي بدن وارد و رنگ اين نسوج ( مثل پوست و سفيدي چشم ) زرد ميشود .
نوزادي كه زردي دارد چنانچه با شير مادر تغذيه شود ، امكان دارد كه زردي اش بيشتر شود ، اگر نوزاد يك بيماري زمينه اي داشته باشد ، امكان دارد كه زردي ايجاد شده شديد تر پيدا شود . بطور مثال اگر مادري گروه RH خوني منفي داشته باشد و گروه خوني همسرش RH مثبت باشد، امكان دارد كه جنين گروه خوني RH مثبت پيدا كند و اين مغايرت گروه خوني جنين و مادر معمولا” در فرزند دوم بعلت وجود مواد ضد RH در خون مادر ، ميتواند موجب خراب شدن سريع گلبولهاي قرمز جنين شده و جنين فوت شود و در صورتيكه فوت جنين ايجاد نشود ، نوزاد با زردي بسيار شديد ( بعلت تخريب گلبولهاي قرمز و ايجاده ماده بيلي روبين بمقدار زياد ) دنيا بيايد . همين حالت ممكنست در ناسازگاري گروههاي خوني ABO بين مادر و جنين نيز ايجاد شود .
از موارد ديگر ايجاد زردي در نوزاد ، عفونتهاي جنين در رحم مي باشد ، خيلي از عفونتها از جفت عبور نكرده و به جنين نمي رسند ولي بعضي ميكروبها و ويروس ها قابليت عبور از جفت را داشته و در جنين باعث عفونتي ميشوند كه علاوه بر ضايعات متعدد ، تخريب گلبولي نيز ايجاد ميكنند.
كبد نوزاد پس از بدنيا آمدن ، معمولا” بطور طبيعي نارسا بوده و توانايي برداشت كامل بيلي روبين ايجاد شده را ندارد و پس از چند روز ، فعاليت كبد نرمال ميشود و بدنبال آن ، زردي از بين ميرود . در موارد بسيار نادري ، مجاري صفراوي در جنين ساخته نشده و بنابر اين صفرا كه حاوي بيلي روبين است از كبد نمي تواند خارج شود و در نتيجه نوزاد دچار زردي بسيار شديدي ميشود .
در بيشتر نوزاداني كه بموقع دنيا آمده اند و زردي دارند،‌ پوست و سفيدي چشم نوزاد زرد رنگ است و علامت ديگري وجود ندارد ولي اگر ميزان بيلي روبين خون از مقدار خاصي بيشتر شود خواب آلودگي و بي اشتهايي پيدا ميشود .چنانچه ميزان زردي از حد معيني بيشتر شده و مدت زماني طول بكشد ، نوزاد دچار صدمات مغزي و شنوايي ميشود . اگر مجاري صفراوي نوزاد ساخته نشده باشد و درمان دير انجام شود ، نوزاد فوت خواهد كرد.
تشخيص چگونه است؟

ابتدا از نوزاد نمونه خون گرفته شده و ميزان بيلي روبين آن مشخص ميشود ( در حال حاضر در بعضي از آزمايشگاهها وسايلي وجود دارد كه بدون خونگيري واز روي رنگ نرمه گوش نوزاد ميزان بيلي روبين خون را مشخص ميكنند) . قدم دوم بررسي بيمار از نظر وجود بيماريهاي زمينه اي ميباشد .
بسياري از نوزادان با زردي خفيف احتياج به هيچ درماني ندارند ، اگر ميزان بيلي روبين بالا باشد ، از نور درماني استفاده ميشود . بعضي لامپها ( مخصوصا” لامپهاي فلورسنت ) مقدار زيادي اشعه ماوراء بنفش ايجاد ميكنند ، اشعه ماوراء بنفش پس از برخورد با پوست نوزاد باعث تبديل بيلي روبين به يك ماده بي ضرر ميشود . در موقع نور درماني بايد چشمهاي نوزاد پوشيده شود ، زيرا اين اشعه براي چشم ايجاد عارضه ميكند . اگر علت زردي مغايرت RH خون مادر يا بچه باشد و يا ميزان بيلي روبين رو به افزايش باشد ، تعويض خون نوزاد انجام ميشود . در موارد نادري كه مجاري صفراوي نوزاد ساخته نشده باشد بايد در همان روزهاي اول زردي ، عمل جراحي انجام شود .
چنانچه زردي زياد نباشد ، خوراندن شير كمكي بمقدار زياد باعث افزايش دفع بيلي روبين از راه مدفوع شده و زردي كمتر ميشود .
معمولا” زردي هايي كه شديد نيستند و بمدت طولاني باقي نمي مانند ( در همان هفته اول پيدا شده و از بين ميروند ) عارضه اي در نوزاد ايجاد نمي كنند . با زردي هاي شديد و طولاني مدت نوزاد دچار كاهش شنوايي يا كري كامل شده و امكان صدمات مغزي شديد و عقب ماندگي ذهني وجود دارد .
بعضي داروها ميتوانند با فعال كردن كار كبد نوزاد باعث برداشت بيشتر بيلي روبين توسط كبد شده و ميتواند زردي را كاهش دهند كه در صورت لزوم توسط پزشك تجويز خواهد شد .
مصرف بعضي از داروها مخصوصا” كوتريموكسازول توسط خانم باردار در آخرين روزهاي حاملگي ميتواند روي كبد جنين اثر گذاشته و پس از بدنيا آمدن نوزاد باعث زردي شديد شود .