كم خوني فقر اهن

كم خوني بعلت كمبودآهن
گلبولهاي قرمز وظيفه حمل اكسيژن از ريه را به سلولها به عهده دارد . ماده هموگلوبين موجود در گلبول توانائي حمل اكسيژن را داشته و آهن براي ساخته شدن هموگلوبين لازم ميباشد .طول عمر طبيعي گلبول قرمز 120 روز بوده و گلبولهاي قرمز دائما” درحال ساخته شدن هستند .ميزان آهن در بدن هميشه درحد ثابتي نگهداشته ميشود . اين تعادل از طريق جذب آهن از روده و مقداري كه از بدن دفع ميشود ، بوجود ميآيد چنانچه ميزان دفع بيشتر از حد نرمال و مقدار جذب آن بشود ، ذخيره آهن بيماركاهش يافته و كم خوني فقر آهن پيدا مي شود . نياز به آهن در دوران بچگي ، بلوغ ، حاملگي و در حين قاعدگي بيشتر شده و در خانمها و بچه ها كم خوني بيشتر ديده مي شود . شايعترين علت كم خوني فقر آهن در مردان بالغ و خانمهاي يائسه ، از دست دادن خون ( از هر راهي ) مي باشد . شايعترين محل خونريزي از دستگاه گوارش است .
در كم خوني فقر آهن معمولا” اندازه گلبولهاي قرمز كوچكتر از حد معمول بوده و گلبولها كم رنگ تر هستند ولي تشخيص دقيق تر با آزمايش خون و اندازه گيري مواد خاصي در ان انجام مي شود . هميشه به همراه درمان بايد علت كمبود آهن نيز بررسي شود .
علت كمبود چيست ؟
از دست دادن خون شايعترين علت ايجاد كم خوني فقرآهن ميباشد .مثلا” خانمهائيكه بمدت طولاني دچار افزايش مقدار خون عادت ماهانه مي شوند ، يا كسانيكه بعلت زخم معده و اثني عشر روزانه مقداري خون از دست ميدهند در معرض اين نوع از كم خوني هستند .
دومين علت ايجاد اين نوع كم خوني بعلت كاهش جذب يا كمبود آهن در رژيم غذايي ميباشد . بيماريهايي كه به جدار داخلي معده و روده صدمه ميزنند باعث ميشوند تا آهن بمقدار كمتري جذب شود .گاهي انجام عملهاي جراحي خاص روي دستگاه گوارش باعث كاهش جذب آهن از روده مي شود .( مثل برداشتن معده )مصرف كلسيم بمقادير زياد در رژيم غذائي روزانه باعث ميشود كه آهن به مقدار كمتري جذب شود مواد موجود در چاي نيز باعث مي شود تا آهني كه در سبزيجات وجود دارند جذب نشود ولي روي آهن موجود در انواع گوشت اثري ندارد .
علائم :
علاوه بر علائم اصلي بيماري كه باعث كم خوني شده است ، علائم زير بعلت كم خوني پيدا مي شود .خستگي و احساس ضعف ، رنگ پوست كم رنگ و پريده ، تنگي نفس با فعاليت هاي خفيف و در موارد شديد،  شكل ناخنها تغيير پيدا كرده و گود ميشود . گاهگاهي گوشه هاي لب ترك خورده و زخم شده و زبان نيز سطح صافي پيدا كرده و بسيار قرمز ميشود . اگر كمبود آهن شديد بوده و مدتي طول بكشد ، بيمار دچار نارسايي قلبي ميشود ، زيرا قلب بعلت كمبود اكسيژن بايد بمقدار بيشتري فعاليت كند و در نتيجه پس از مدتي نارسا ميشود در بچه ها كاهش رشد و كم شدن دفاع بدن در مقابل عفونت نيز ايجاد ميشود .
چه بايد انجام داد ؟
پس از مراجعه به پزشك و انجام آزمايشات لازمه درمان شروع مي شود .هميشه بايد علت كم خوني فقر آهن پيدا شود و از همه مهمتر ، سرطانهاي دستگاه گوارش ، كنار گذاشته شود و ثابت شود كه بيمار سرطان ندارد .
كم خوني فقر آهن خيلي زود به درمان خوراكي با آهن جواب ميدهد .پس از چند هفته درمان با آهن ، بايد مجددا” آزمايش خون انجام شود تا مشخص شود كه كم خوني بهتر شده است يا خير ؟
معمولا” نيازي به تزريق آهن پيدا نمي شود .( مگر درمواردي كه آهن خوراكي عارضه گوارشي ايجاد كند ) نياز روزانه : در يك مرد بالغ روزي 8 ميلي گرم و در خانمها 18 ميلي گرم و در حين حاملگي 27 ميلي گرم آهن در روز لازم است .
منابع آهن : بهترين منبع آهن در مواد غذايي مصرفي ما ، ماهيچه مي باشد . در حبوبات و بعضي از سبزيجات موادي وجود دارد ( فيتات ) كه مانع از جذب آهن ميشود. ويتامين C  باعث افزايش جذب آهن از روده ميشود .
زياده روي در مصرف آهن : چنانچه شخص سرخودو بدون وجودكمبود آهن ، از قرص هاي آهن استفاده كند آهن اضافه در سلولهاي كبد ، پانكراس ، قلب و چشم رسوب كرده و به اين اعضاء صدمه ميزند . مصرف همزمان آهن با جذب بسياري از داروها مغايربوده و مانع جذب آنها ميشود .
كدام غذاها آهن بمقداركافي دارند : گوشت قرمز 2 ميلي گرم درصد ، گوشت مرغ 2/1 ميلي گرم درصد ، 1 عدد موز 7/. ميلي گرم ، ماهي 9/. ميلي گرم درصد ، لوبياي پخته 3/. ميلي گرم درصدآهن دارند  ،سبوس گندم 5/4 ميلي گرم در 100، سيب زميني 2/1 ميلي گرم درصد . اسفناج پخته 5/1 ميلي گرم ، انجير خشك 10 عدد  4  ميلي گرم  يك تخم مرغ 1 ميلي گرم
راههاي دفع آهن از بدن : بغير از خونريزي بهر شكلي  كه موجب ميشود تا مقداري آهن از بدن خارج شود ، آهن از راه صفرا ، پوست و ادرار بمقادير ناچيزي روزانه دفع مي شود بنابر اين با مصرف نابجاي قرص هاي حاوي آهن ، اين ماده راهي براي خروج سريع از بدن نداشته و در بافت هاي بدن رسوب ميكند .
چرخه آهن در بدن : پس از ورود آهن در هموگلوبين ( ماده ايكه اكسيژن را حمل ميكند ) و ورود هموگلوبين بداخل گلبولهاي قرمز ، گلبولها بطور متوسط 120 روز عمر كرده و سپس توسط اعضاي خاصي در بدن (مخصوصا” طحال ) از جريان خون خارج شده و پس از تخريب ، آهن آن مجددا” براي ساخته شدن هموگلوبين در بدن بكار گرفته ميشود .
فراموش نكنيد (( آهن )) يك داروي تقويتي نيست

منبع :Family health 2000