زنوبيوتيك ها (Xenobiotics )

زنوبيوتيك ها (Xenobiotics )
مواد زنوبيوتيك شامل سه گروه از مواد ميشوند:
1- آمين هاي هتروسيكليك
2- فلاونوئيدها و ايزوفلاونها
3- مواد موجود در سير
در اينجا به بحث دربارة آمين هاي هتروسيكليك مي پرداريم :
آمين هاي هتروسيكيليك : Heterocyclic Amines
آمين هاي هتروسيكليك ( HAS ) و آمين هاي آروماتيك هتروسيكليك ( HAAS ) شامل مواد متعددي مي شوند كه در حين پخت و پز غذا ايجاد مي شوند .
عمل اين مواد : ( HA ) مواد موتاژن بسيار قوي بوده و مي توانند موجب سرطان بشوند .
منشأ  : پختن گوشت قرمز ، گوشت پرندگان و ماهي مقاديري حدود ميكروگرم از اين مواد را در غذا ايجاد مي كنند .
اثر مصرف بيش از اندازة مجاز : افرادي كه مقادير كم HA را با غذا مي خورند ، دچار اختلال DNA در نسوج شده و در نتيجه در معرض ابتلا  به انواع سرطان قرار مي گيرند .

منشأ HAS در رژيم غذايي :سرخ كردن ، كباب كردن و حرارت دادن به هر شكلي به انواع گوشت موجب ساخته شدن انواع مواد سرطان زا با منشأ كراتين مي شود . يكي از مهمترين مواد سرطان زا از اين گروه عبارتست از 2- آمينو – 1- متيل – 6 – فنيل ايميدازو ] 4 و 5 – بتا [ پيريدين يا ( PHIP ) كه در اثر حرارت روي كراتين و در حضور فنيل آلانين ، تره ئونين يا تيروزين ساخته ميشود .
مادة سرطان زاي ديگر 2- آمينو – 3 و 8 – دي متيل ايميدازو ] 4 و 5 – [ كينوكسالين يا ( MeIQx ) ميباشد كه از كراتين ، گليسين و گلوكز ساخته ميشود.
در هر 200 گرم گوشت مرغ پخته شده ، 18 تا 21 ميكرگرم PHIP وجود دارد . ميزان ورود روزانة PHIP به بدن بستگي به ميزان گوشت مصرفي و شكل تهية آن دارد .
هضم و جذب : محل جذب ، مكانيسم جذب و مسايلي كه روي جذب HA از روده اثر دارند كاملاً شناخته نشده است . مطالعات نشان داده كه در سلول هاي روده ، پمپي براي تخلية اين مواد از خون به داخل حفرة روده وجود دارد .
متابوليسم : متابوليسم گزنوبيوتيك ها از چند راه انجام مي شود . مهمترين محل براي متابوليسم اين مواد كبد بوده و به مقدار كمتري هم اين مواد در كليه و ساير ارگانها متابوليزه مي شوند .
در فاز يك متابوليسم ، عمل اكسيداسيون يا هيدروكسيلاسيون روي آنها انجام ميشود .
در فاز دو ، عمل كونژوگه شدن انجام مي شود تا ملكول قطبي شده و به راحتي از كليه دفع شود .
در مسير اين تغييرات در بعضي مواقع موادي ساخته مي شود كه قدرتش از مادة اوليه در سرطان زايي بيشتر است .
فاز اول :
قدم اول در متابوليسم  HAS معمولاً در كبد انجام مي شود . هيدروكسيلاسيون مهمترين تغيير بوده و توسط ايزوآنزيم CYP1A2 در كبد و در نسوج محيطي توسط ايزوآنزيم CYP1A1 و CYP1B1 انجام مي شود . اين آنزيم ها توسط بسياري از مواد و داروها ( ديگوكسين ) مهار شده و توسط مواد متعددي مثل سولفورافان ( موجود در كلم بروكلي ) و ايزوتيوسيانات  موجود در تر تيزك ( شاهي آبي ) ، اثرشان تشديد مي شود و در نتيجه از ميزان سرطانزايي اين مواد كاسته مي شود .
فاز دوم :
معمولاً در كبد و توسط كونژوگه شدن انجام مي شود ، قسمت اعظم اين مواد پس از فاز يك و هيدروكسيله شدن ، توسط آنزيم گلوكورونوزيل ترانسفراز ، با ملكول اسيد گلوكورونيك تركيب شده و از راه ادرار و صفرا دفع مي شوند .
مقاديري كه توسط صفرا وارد روده مي شود توسط آنزيم بتا – گلوكونيداز ميكروبهاي روده در رودة بزرگ تجزيه مي شوند ، بنابراين در مواردي كه ترانزيت روده آهسته مي باشد ( به هر علتي ) ، اين مواد شانس تجزية بيشتري را داشته و مواد سرطان زاي تجزيه شده مدت زمان بيشتري را در روده باقي مانده و ميتوانند سرطان رودة بزرگ ايجاد كنند .
دفع : قسمت اعظم HAS به شكل كونژوگه با اسيد گليكورونيك ، از راه كليه دفع مي شوند . در سلول هاي رودة باريك ، كليه و كبد پروتئين هايي وجود دارند كه به عنوان پمپ دفع كننده اين مواد عمل مي كنند و حدود 5 تا 50% اين مواد از راه كبد ، روده و كليه دفع مي كنند .
خوردن كلم بروكلي در فاز يك اثر كرده و ميزان دفع اين مواد سرطاني را افزايش ميدهد.
نتيجه :
خوردن هر نوع گوشت پخته مي تواند به علت ايجاد مواد سرطان زا ، موجب پيدايش سرطان در بدن انسان بشود ، هر چقدر گوشت حرارت بيشتري ببيند ( مثل كباب شدن ) ميزان اين مواد سرطان زا در آن بيشتر مي شود و افزايش گوشت در رژيم غذايي نيز به علت افزايش ميزان ساخت و جذب اين مواد  ، نيز مي تواند باعث سرطان در انسان شود .
مصرف بعضي از گياهان مي تواند تا حدي از ميزان سرطان زايي اين مواد بكاهد .
HAS باعث به هم ريخته شدن DNA در سلول و نهايتاً موتاسيون سلولي مي شود و در بررسي انجام شده ، پس از مصرف يك دوز از PHIP حداقل يك سلول با DNA در هم ريخته در ده ميليون سلول ، ديده مي شود .
اتصال PHIP و آمين هاي هتروسيكليك و متابوليت هاي آن به DNA اتفاقي نبوده و دقيقاً هر كدام از اين مواد سرطان زا روي DNA سلول خاصي قرار مي گيرند .